Kháng insulin sớm là tình trạng cơ thể phải tiết nhiều insulin hơn để duy trì đường huyết bình thường. Nghiên cứu cho thấy kháng insulin đo bằng HOMA-IR có liên quan độc lập với xơ vữa động mạch tiềm ẩn, ngay cả khi HbA1c chưa tăng và chưa có bệnh tim mạch hay đái tháo đường.
Bệnh tim mạch phát triển âm thầm như thế nào?
Bệnh tim mạch (CVD) thường không xuất hiện đột ngột mà tiến triển âm thầm trong nhiều năm, thậm chí từ khi còn trẻ. Tổn thương mạch máu có thể đã hình thành trước khi xuất hiện triệu chứng lâm sàng.
Tương tự, kháng insulin có thể xuất hiện rất sớm, trước khi có dấu hiệu tiền đái tháo đường hoặc đái tháo đường típ 2.
HbA1c bình thường có đồng nghĩa với an toàn?
HbA1c phản ánh mức đường huyết trung bình trong vài tháng. Tuy nhiên:
-
HbA1c chỉ tăng ở giai đoạn muộn
-
Mức HbA1c cao trong vùng “bình thường” vẫn có thể liên quan đến xơ vữa động mạch tiềm ẩn
Điều này cho thấy cần các chỉ số nhạy hơn để phát hiện nguy cơ sớm.
HOMA-IR là gì và vì sao quan trọng?
HOMA-IR là chỉ số tính từ insulin và đường huyết lúc đói, giúp đánh giá mức độ kháng insulin.
Ưu điểm:
-
Dễ thực hiện
-
Chi phí thấp
-
Có thể đưa vào xét nghiệm thường quy
-
Phát hiện kháng insulin sớm hơn HbA1c
Nghiên cứu PESA: Kháng insulin và xơ vữa động mạch tiềm ẩn
Nghiên cứu PESA (Progression of Early Subclinical Atherosclerosis) tại Tây Ban Nha gồm 3.741 người khỏe mạnh (40–55 tuổi), chưa có bệnh tim mạch hoặc đái tháo đường.
Phương pháp
-
Loại trừ người tiền đái tháo đường và đái tháo đường
-
Đo insulin, đường huyết, HOMA-IR, HbA1c, mỡ máu, huyết áp, BMI, men gan
-
Siêu âm mạch máu và CT không cản quang để phát hiện mảng xơ vữa ẩn
-
Chia 3 nhóm HOMA-IR:
-
< 2 (bình thường)
-
2 – <3 (kháng insulin nhẹ)
-
≥3 (kháng insulin rõ)
-
Kết quả chính
-
85% người tham gia có HOMA-IR < 2
-
Người có HOMA-IR ≥ 2:
-
Huyết áp, cholesterol, mỡ máu, men gan, BMI, vòng eo cao hơn
-
Tỷ lệ xơ vữa động mạch tiềm ẩn cao hơn, dù HbA1c vẫn bình thường
-
Sau khi điều chỉnh các yếu tố nguy cơ (tuổi, giới, hút thuốc, huyết áp, mỡ máu, HbA1c…), mối liên hệ vẫn giữ nguyên.
Người có HOMA-IR ≥ 3 có nguy cơ xơ vữa lan rộng cao hơn khoảng 1,4–1,7 lần so với nhóm bình thường.
Đặc biệt, mối liên hệ mạnh nhất được ghi nhận ở nhóm nguy cơ tim mạch thấp – trung bình (theo SCORE2).
Ý nghĩa lâm sàng: Phát hiện nguy cơ sớm trước khi bệnh xuất hiện
Kết quả cho thấy:
-
Kháng insulin sớm có liên quan độc lập với xơ vữa động mạch tiềm ẩn
-
Ngay cả khi HbA1c bình thường
-
Ngay cả khi chưa có bệnh tim mạch hoặc đái tháo đường
HOMA-IR có thể hỗ trợ:
-
Phát hiện nguy cơ tim mạch tiềm ẩn sớm
-
Cá nhân hóa chiến lược phòng ngừa
-
Sàng lọc nguy cơ ở người có vẻ “khỏe mạnh”
Thông điệp cho người bệnh
Dù đường huyết còn trong giới hạn bình thường, nếu cơ thể phải tiết nhiều insulin để duy trì mức này, tình trạng kháng insulin đã bắt đầu.
Kháng insulin có thể góp phần gây tổn thương mạch máu âm thầm trong nhiều năm. Phát hiện sớm giúp điều chỉnh lối sống kịp thời như:
-
Ăn uống lành mạnh
-
Giảm cân hợp lý
-
Tăng cường vận động
Những thay đổi này có thể giúp giảm nguy cơ tiến triển thành bệnh tim mạch trong tương lai.
Tài liệu tham khảo
[1]. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10731750/
